De Korte Akkeren

ka-goudawDe Korte Akkeren – door de autochtone Gouwenaars uitgesproken als ‘De Kortàkkeren’ – is een omvangrijke wijk ten zuidwesten van de binnenstad, begrensd door de Nieuwe Gouwe (Nieuwe Vaart), de Turfsingelgracht, de Hollandsche IJssel en het Gouwekanaal.

De naam is ontleend aan de korte percelen tuinland langs de Turfsingelgracht, ontstaan in het laatste kwart van de veertiende eeuw.

De Korte Akkeren heeft vijf buurten: De Korte Akkeren Oud, De Korte Akkeren Nieuw, Weidebloemkwartier, Bedrijventerrein Kromme Gouwe en Bedrijventerrein Hollandsche IJssel.

In 2012 telde De Korte Akkeren 9450 inwoners van meer dan dertig verschillende nationaliteiten. Het merendeel van de nieuwe Gouwenaars is van Marokkaanse afkomst.

p-c-hooftstraat3

Dit boekdeel heeft 6 hoofdstukken, te weten:
Incidentele bebouwing (1394 – 1858); Particulier initiatief (1858 – 1907);
Woningbouwverenigingen (1907 – 1931); Ingrijpende veranderingen (1931 -1948); Naoorlogse ontwikkelingen (1948 -2013); Samenvatting.

Incidentele bebouwing (1394-1858)

Schielands Hoge Zeedijk      –       Foto: Collectie Nico Habermehl

Land in cultuur gebracht
De Schielands Hoge Zeedijk ligt langs de Hollandsche IJssel en beschermt De Korte Akkeren tegen het rivierwater. De uit de tweede helft van de dertiende eeuw daterende dijk is in de loop der eeuwen diverse malen verhoogd. Desondanks vonden geregeld dijkdoorbraken plaats. De plekken waar dit gebeurde, zijn nog te herkennen aan de kolken of wielen. In De Korte Akkeren zijn er twee: bij de Bosweg (Boerenwiel) en in het parkje  bij het Weidebloemkwartier. Vanaf het midden van de veertiende eeuw werd het land achter de dijk in cultuur gebracht. De verkaveling van De Korte Akkeren Oud loopt van noordoost naar zuidwest en is gericht op de Gouwe. Eerst werden hoptuinen aangelegd, later plezier- en moes- en vooral enttuinen voor het kweken van vruchtbomen. De diepte (lengte) van de ontginning is gering; vandaar de naam De Korte Akkeren. Haaks daarop, van zuidoost naar noordwest staat de verkaveling van De Korte Akkeren Nieuw. Deze is gericht op de Hollandsche IJssel.

Potterspoort: uitsnede uit de kaart van Blaeu

Melaatsen buiten de Potterspoort
Het eerste bericht van bebouwing in De Korte Akkeren stamt uit 1394. Dat jaar stelde Arye Pieter Dyrxsoen zijn huis aan de Kromme Gouwe even buiten de Potterspoort beschikbaar voor de huisvesting van melaatse armen. Dit ‘Leprooshuis’ lag op de plaats van kaaspakhuis ‘De Producent’ aan de Wachtelstraat. Bij het grondwerk voor de nieuwbouw in 1940 zijn daar oude funderingen en skeletdelen aangetroffen. In de winter van 1488/89, toen soldaten tijdens de Jonker Fransenoorlog de omgeving onveilig maakten, moesten de voorsteden van Gouda worden ontruimd. Het ‘Leprooshuis’ werd afgebroken. Toen de rust was weergekeerd, volgde herbouw. Toen de stad zich in 1572 achter Willem van Oranje schaarde, maakte de dreiging van de Spanjaarden het twee jaar later noodzakelijk alle bebouwing buiten de stadsmuren af te breken, waaronder opnieuw het ‘Leprooshuis’. Het gevaar was anders groot dat de vijand zich bij een belegering zou verschansen in deze gebouwen. De Wachtel- of Wachterstraat – voor het eerst vermeld in 1636 – ontleent zijn naam aan herberg ‘De Wachter’, gelegen buiten de Potterspoort. Reizigers die na het sluiten van de poort arriveerden, vonden hier onderdak. Later veranderde de naam van de herberg in ‘Huis ter Liefde’. Ook buiten de Rotterdamse- of Dijkspoort, ter plaatse van het Buurtje, was reeds in een vroeg stadium sprake van bebouwing, zoals valt te zien op de plattegrond van J. Blaeu uit 1649.

Wachtelstraat met het oude pakhuis van De Producent  – Foto: Collectie Streekarchief Midden-Holland

Samenvatting
De eerste bebouwing in De Korte Akkeren vond plaats langs de Wachtelstraat. In de zeventiende eeuw lag hier een buurtje dat zo’n 25 huizen telde. Na het verbod op begraven in de kerken werd in 1832 aan de Solonskade een algemene begraafplaats aangelegd. Rond 1860 treffen we bebouwing aan langs de Hollandsche IJssel, de Turfsingel en de Gouwe. Met de komst van de Kaarsenfabriek en de Garenspinnerij verrezen ook huizen langs de Prins Hendrikstraat en Onder de Boompjes. Na 1880 rukte de nieuwbouw in De Korte Akkeren langzaam maar zeker in zuidwestelijke richting op. Vooralsnog betrof het particulier initiatief. Na de Woningwet van 1901 lag planvorming aan de nieuwbouw ten grondslag. De wijk werd in gedeelten bebouwd met als laatste het Weidebloemkwartier in de jaren vijftig. Omdat De Korte Akkeren lange tijd geïsoleerd lag van de binnenstad, is er altijd veel aandacht geweest voor goede wijkvoorzieningen zoals winkels, scholen, kerken, een zwembad en een rusthuis. In de jaren 1970 en 1980 werd een deel van de huizen in De Korte Akkeren Oud vervangen door nieuwbouw. Vanaf het jaar 2000 werkt de gemeente samen met de woningcorporaties Mozaïek Wonen en Woonpartners en in overleg met de bewoners aan de herstructurering van de wijk. Daarmee verandert het karakter van De Korte Akkeren geleidelijk aan.

Leliepark     –        Foto: Nico J. Boerboom

Lees verder in deel 2  Stad van de Gouwenaars