Stolwijkersluis

stolwijkersluiswestStolwijkersluis, in de volksmond ‘Stolke(r)sluis’ genoemd, wordt begrensd door de Hollandsche IJssel, de Gouderakse Tiendweg, de Schoonhovenseweg en de Provincialeweg West. Sinds 1964 maakt Stolwijkersluis deel uit van de gemeente Gouda. Dit is het enige deel van Gouda ten zuiden van de Hollandsche IJssel. Het is Gouda’s kleinste wijk, met zo’n 400 inwoners (2012). Vanwege de fraaie ligging wordt wel gesproken van de ‘voortuin van Gouda’. Stolwijkersluis ontleent haar naam aan de gelijknamige uitwateringssluis, die hier kort na 1370 werd aangelegd. De buurtschap (wijk) Stolwijkersluis telt twee buurten: Oost (bebouwd) en West (polder).

stolwijkersluisoost

Dit boekdeel bevat 3 hoofdstukken. te weten:

Ontstaan en ontwikkeling (1100 – 1800); Nieuwe perspectieven (1800 – 1964); Gouds grondgebied (1964 – 2012)

Een inkijkje in het eerste hoofdstuk:

Ontstaan en ontwikkeling (1100-1800)
Buurtschap Stolwijkersluis
De ontginning van de Krimpenerwaard, die in de elfde eeuw langs de Hollandsche IJssel, de Lek en het veenriviertje de Vlist begon, was enkele eeuwen later voltooid. Kort na 1370 werd ongeveer honderd meter ten oosten van de huidige Stolwijkerschutsluis een uitwateringssluis aangelegd: de Stolwijkersluis. Deze sluis zorgde ervoor dat het overtollige water uit de polder Stolwijk, verzameld in de Goudse Vliet, bij eb naar de Hollandsche IJssel werd afgevoerd. Dat gebeurde via de ongeveer 400 meter lange uitwateringsgeul De Wijk. Een nadelig gevolg van de verbeterde ontwatering was wel dat het veen sneller begon in te klinken. Naar schatting is de bodem in de Krimpenerwaard de afgelopen eeuwen zo’n 2 meter gedaald. Vandaar dat langs de rivieren dijken moesten worden aangelegd om bij hoog water overlast te voorkomen. Naast de uitwateringssluis lag nog een inlaatsluisje van de polder Stolwijk: de Stolwijkerzijl. Via deze duikersluis kon in tijden van droogte water uit de Hollandsche IJssel de polder worden ingelaten. Nabij de (oude) Stolwijkersluis ontstond een buurtschap, die haar naam ontleende aan de gelijknamige sluis.

De oudste bebouwing van Stolwijkersluis lag in hoofdzaak tussen de Brugweg (sinds 1964 Oudebrugweg geheten) en De Wijk, op een driehoekig stukje buitendijks land. Samen met een strook binnendijkse grond vormde dit gebiedje vóór 1964 een enclave van de gemeente Stolwijk tussen het grondgebied van Gouderak aan de westzijde en Haastrecht aan de oostzijde.

Uitwateringsgeul De Wijk   –    Foto: Nico J. Boerboom

Knooppunt van wegen
Stolwijkersluis ontwikkelde zich reeds in de middeleeuwen tot een knooppunt van wegen, waar het verkeer uit de Krimpenerwaard richting Gouda samenkwam. Gouda was voor de boeren uit de wijde omtrek immers een belangrijke handelsstad, waar diverse markten werden gehouden. Om op tijd op de markt te zijn, gingen de boeren vaak al de dag ervoor op reis. Zij overnachtten dan in Stolwijkersluis. Van daaruit staken zij ’s morgens vroeg via de Haastrechtsebrug, in 1471 gebouwd op kosten van Gouda, de Hollandsche IJssel over. Zij vervolgden hun tocht over de Goejanverwelledijk en langs de Fluwelensingel om ten slotte via de Tiendewegspoort de stad binnen te komen. Lange tijd was dit de enige verbindingsweg van de Krimpenerwaard met Gouda.

Omdat Stolwijkersluis zo’n belangrijk verkeersknooppunt was, ontstond hier een concentratie van herbergen. Daarnaast was op het grondgebied van Stolwijkersluis het Regthuys van Gouderak gevestigd. In deze herberg en uitspanning met stalhouderij aan de Gouderaksedijk spraken schout en schepenen van Gouda tot 1795 recht voor de ambachtsheerlijkheid Gouderak.
Begin negentiende eeuw werd de herberg verbouwd tot woonhuis. In de jaren zestig is de woning gesloopt. Tot 1926 was er in het Veergat bij het Regthuys een aanlegplaats voor een voetveer, dat reeds in 1325 een verbinding vormde tussen Stolwijkersluis en de Veerstal in Gouda.

Oude Haastrechtsebrug;                                     Foto: Streekarchief Midden-Holland

Lees verder in deel 1 Stad van de Gouwenaars