Oorsprong

Oorsprong van Gouda

Ontginningen – Foto: Han Breedveld

Het zal zo’n 1500 jaar geleden zijn geweest dat de plek die nu Gouda wordt genoemd zich in zijn omgeving begon af te tekenen. In die tijd vormde zich de Rijntak Isla die nu Hollandsche IJssel heet. En er ontstond een stelsel van kreken, waarvan één van de takken kan worden herkend als de huidige Gouwe. Maar daarmee houdt de overeenkomst tussen toen en nu wel op.

De boekdeel bestaat uit 5 hoofdstukken en is rijk geïllustreerd met kaarten en foto’s:

  • Het hoofdstuk “Hollandveen” beschrijft ‘De eerste bewoning’ en ‘De wildernis krijgt economisch belang’.
  • Het hoofdstuk “De Grote Ontginning” beschrijft ‘De politieke achtergrond’, de ‘Werkwijze’ en ‘De overeenkomst’.
  • Het hoofdstuk “De eerste ontginningsfase” beschrijft ‘De ontginningen Stein en Willens’, ‘De ontginning Ouwe Gouwe’, ‘De ontginning ten zuiden van de Hollandsche IJssel’, ‘De ontginningen ten westen van Gouda’ en “De ontginning Bloemendaal’.
  • Het hoofdstuk “Eind twaalfde eeuw: stagnatie”.
  • Het hoofdstuk “Latere ontginningsfasen ‘De doorgraving van de Gouwe en de ontginning van het binnengebied’ en ‘De ontginning Broek’.

Samengevat:
Vanaf het jaar 950 is in een periode van nauwelijks 400 jaar het uitgestrekte Hollandveen tussen de duinstrook aan de Noordzee en de hogere gronden in Utrecht omgezet van een onbegaanbare woestenij in een gecultiveerd landschap. Het is een ontzaglijk werk geweest, dat al eens is vergeleken met de bouw van de piramiden. Het resulteerde, hoe dan ook, in een uniek, vreemd gearceerd deel van onze wereld. In het hart daarvan, aan de monding van de Gouwe in de Hollandsche IJssel, is de stad Gouda ontstaan, als woongebied al even uniek. Het is een stad vol water, waarin de grachten en straten de wonderlijke streepjescode volgen die door de middeleeuwers, in feite de eerste Gouwenaars, met behulp van een simpele houten schop en een lompe kruiwagen over het oorspronkelijke landschap is aangebracht.

Han Breedveld   –   10 maart 2012

Foto: Nico J. Boerboom